phần cô con gái xinh xắn đáng yêu, chìm vào bóng tối. Có lẽ tôi sử dụng hình ảnh ánh sáng và bóng tối, vì trong sân vận động đấu bò, sự khác biệt giữa hai nửa khán đài - một bên phơi dưới ánh mặt trời gay gắt, bên kia nằm trong bóng râm - đóng một vai trò không thể coi thường, trong đó dĩ nhiên nửa có bóng mát được dành cho các khán giả thượng lưu chúng tôi, trong
391 khi đám công chúng bình dân phải ngồi phơi nắng... Nhưng tôi lại phạm lỗi nhảy cóc và nhắc đến sân đấu bò một cách quá đường đột rồi, cứ như thể độc giả đáng quý đã biết về sự kiện xảy ra tại cái sân khấu kỳ lạ của hình thức lễ hội dân gian cổ xưa của các dân tộc sống trên bán đảo Iberia này. Hồi ký không phải là độc thoại. Một sự dẫn dắt có đầu có cuối, không hấp tấp là điều chẳng thể thiếu khi viết lách. Trước hết phải nói rằng thời gian tôi dừng chân ở Lisbon đã dần dần cạn; bây giờ đã là cuối tháng Chín. Chẳng bao lâu nữa tàu “Cap Arcona” sẽ quay trở lại, và từ giờ đến lúc tôi phải xuống tàu có lẽ không còn được một tuần. Trong tôi nổi lên nguyện vọng đến thăm viện bảo tàng Museu Sciências Naturales ở Rua da Prata một lần thứ hai đồng thời là lần cuối. Tôi muốn trước khi lên đường được nhìn lại con hươu trắng ngoài tiền sảnh, con chim cổ đại, con khủng long tội nghiệp, con tê tê khổng lồ, con vượn Loris dễ thương và tất cả, nhưng trên hết là bộ tộc Neanderthal đáng yêu và người đàn ông tiền sử dâng lên mặt trời một bó hoa. Đã nghĩ là làm. Và một sáng kia, trái tim tràn ngập mối tình chung, tôi thong thả dạo bước một mình không người hướng dẫn qua các phòng, các gian trưng bày ở tầng trệt, các ngõ ngách ở tầng hầm, công trình sự nghiệp của giáo sư Kuckuck, và không quên rẽ vào văn phòng chào chủ nhân, người hẳn vẫn biết rằng thể nào tôi cũng ghé qua lần nữa. Ông ta đón tiếp tôi nồng nhiệt như mọi khi, khen ngợi mối quan tâm tôi dành cho cơ sở khoa học của ông ta, và đưa ra đề nghị sau: Hôm nay, ngày thứ bảy, là sinh nhật hoàng thân Ruis-Pedro, em trai của nhà vua. Nhân dịp này ngày mai, chủ nhật, vào lúc ba giờ chiều, có một Corrida de toiros*, một trận đấu bò tót, được tổ chức tại đấu trường lớn Arena Campo Pequeno với sự hiện diện của đích thân ông hoàng, và ông ta, Kuckuck, dự định cùng vợ và con gái cũng như ông Hurtado tới dự lễ hội đậm tính văn hóa dân gian này. Ông ta đã mua vé ở phía khán đài râm mát, và chuẩn bị sẵn cả một vé cho tôi. Bởi theo ý ông ta thì đây là một cơ hội tuyệt vời để tôi mở mang kiến thức, một dịp may hiếm có mà trước khi giã từ Bồ Đào Nha, tôi không nên bỏ lỡ. Ý tôi thế nào?
392 Trong bản thảo của Thomas Mann viết là “Corrida de Toro”, sau đó “Toro” bị gạch đi và sửa lại bằng nét chữ lạ mực đỏ “tiếng Bồ Đào Nha = toiros”. Thực ra “toiro” là tiếng địa phương miền Bắc Bồ Đào Nha, đúng ra phải là “corrida de touros”. Biên tập viên Erich Neumann khi ấy có chú thích bên lề: “Toiros: không phải do tôi sửa. E.N.” nhưng khi in vẫn để là “Toiros”. Bản thân Thomas Mann đã xem một trận đấu bò ở Sevilla, nhưng nguồn tư liệu chính cho những miêu tả ở đây là bài báo Corrida de Toro của Carl Freiherr von Merck đăng trên tờ nguyệt san tiếng Đức Südamerika (Buenos Aires, năm thứ nhất, số 2, tháng Tám, 1950), tả một trận đấu bò tót diễn ra ở Lima, theo truyền thống Tây Ban Nha chứ không phải Bồ Đào Nha. Ở Bồ Đào Nha việc giết chết con bò trong trận đấu đã bị coi là dã man một cách không cần thiết và bị cấm từ năm 1830. Tuy nhiên, Thomas Mann chủ ý mô tả một nghi lễ đẫm máu mang tính sinh tử nên đã chọn hình thức đấu cổ truyền của các dân tộc Iberia, trong đó con thú bị hạ sát ngay tại đấu trường. Tôi hơi ngần ngại, và tôi thú thật điều đó với ông ta. Tôi không thích gì cảnh đổ máu, và nói chung tôi không phải là người ham các lễ hội cúng tế dân gian. Chẳng hạn tôi đã nghe nói trong một trận đấu bò, những con ngựa thường bị sừng bò đâm thủng bụng lòi cả ruột gan; cảnh tượng ấy tôi không muốn nhìn một chút nào, đấy là chưa kể cảnh con bò bị đâm gục cũng không làm tôi vui thú nổi, thực lòng tôi thấy tội nghiệp nó nhiều hơn. Người ta có thể bảo rằng một cuộc đấu không đến nỗi làm căng thẳng quá mức thần kinh của các quý bà thì tôi, dù không thích, chắc cũng chịu đựng được. Nhưng các quý bà ở đầy thuộc về dòng dõi Iberia, sinh ra và lớn lên với phong tục này, trong khi tôi là người lạ đến từ một nền văn hóa khác - tôi còn nói nhiều nữa, đại khái ý nghĩa là như thế. Nhưng ông Kuckuck cố giải thích để tôi yên dạ. Tôi không nên có những hình dung đáng sợ về hình thức hội hè này, ông ta bảo. Một cuộc đấu bò mặc dù rất hồi hộp gay cấn, song không có gì là đẫm máu. Người Bồ Đào Nha yêu quý súc vật và tổ chức lễ hội không phải để hành hạ chúng một cách công khai. Về